Lapas attēli
PDF
ePub

adiuvarent; suas quoque veteres iniurias ultum irent, 4 totiens caesas legiones, agrum ademptum. Haec moverunt Veientes, ac pro se quisque Romano saltem duce. ignominias demendas belloque amissa repetenda minaciter fremunt. Tarquinienses nomen ac cognatio movet: 5 pulchrum videbatur suos Romae regnare. Ita duo duarum civitatium exercitus ad repetendum regnum belloque persequendos Romanos secuti Tarquinium. Postquam in agrum Romanum ventum est, obviam hosti consules 6 eunt. Valerius quadrato agmine peditem ducit; Brutus ad explorandum cum equitatu antecessit. Eodem modo

primus eques hostium agminis fuit, praeerat Arruns Tarquinius, filius regis; rex ipse cum legionibus sequebatur. 7 Arruns ubi ex lictoribus procul consulem esse, deinde iam propius ac certius facie quoque Brutum cognovit, inflammatus ira 'Ille est vir' inquit, 'qui nos extorres expulit patria. Ipse en ille nostris decoratus insignibus 8 magnifice incedit. Di regum ultores adeste.' Concitat calcaribus equum atque in ipsum infestus consulem derigit. Sensit in se iri Brutus. Decorum erat tum ipsis

Gr. 339.-
suas: see Gr. 196. a. 1.
- caesas, etc.: in apposition with
iniurias; cf. Gr. 292. a., so often
cited already.

[ocr errors]

4. haec i.e. what is said about their iniuriae. Notice the emphasis: It was this last that influenced the Veientes. . .; the people of Tarquinii, on the other hand,' etc. pro se quisque: this common expression makes a statement more vivid by referring the act to individuals; each one was moved to cry out.' - Romano saltem duce: i.e. the opportunity should not be lost, however they might keep quiet at other times, for fear of failure. nomen, etc.: i.e. the people of

[blocks in formation]

capessere pugnam ducibus, avide itaque se certamini offert adeoque infestis animis concurrerunt, neuter, 9 dum hostem vulneraret, sui protegendi corporis memor, ut contrario ictu per parmam uterque transfixus, duabus haerentes hastis moribundi ex equis lapsi sint. Simul et 10 cetera equestris pugna coepit, neque ita multo post et pedites superveniunt. Ibi varia victoria et velut aequo Marte pugnatum est: dextera utrimque cornua vicere, laeva superata. Veientes, vinci ab Romano milite adsueti, I fusi fugatique; Tarquiniensis, novus hostis, non stetit solum, sed etiam ab sua parte Romanum pepulit.

Ita cum pugnatum esset, tantus terror Tarquinium 7 atque Etruscos incessit ut omissa inrita re nocte ambo exercitus, Veiens Tarquiniensisque, suas quisque abirent domos. Adiciunt miracula huic pugnae: silentio pro- a ximae noctis ex silva Arsia ingentem editam vocem; Silvani vocem eam creditam; haec dicta: uno plus Tuscorum cecidisse in acie; vincere bello Romanum. Ita certe inde abiere Romani ut victores, Etrusci pro 3 victis. Nam postquam inluxit nec quisquam hostium in

8. tum: as opposed to later times, when personal combat between leaders was unknown.

9. vulneraret: see Gr. 314. protegendi, etc.: i.e. they used no defensive tactics, though of course each had a shield for defence. contrario, of his adversary.

IO. cetera: i.e. of the rest of the force. ita multo post, so very long after.-varia, alternate; i.e. partial on each side; first one party conquering, and then the other, on the different wings. aequo Marte: in reference to the general result, which was undecided, though not in the ordinary sense where both parties maintain the contest; hence velut.

[blocks in formation]

conspectu erat, P. Valerius consul spolia legit, trium4 phansque inde Romam rediit. Collegae funus quanto tum potuit apparatu fecit; sed multo maius morti decus publica fuit maestitia, eo ante omnia insignis, quia matronae annum ut parentem eum luxerunt, quod tam acer ultor violatae pudicitiae fuisset.

5

Consuli deinde qui superfuerat, ut sunt mutabiles vulgi animi, ex favore non invidia modo sed suspicio 6 etiam cum atroci crimine orta. Regnum eum adfectare fama ferebat, quia nec collegam subrogaverat in locum Bruti et aedificabat in summa Velia: ibi alto atque 7 munito loco arcem inexpugnabilem fore. Haec dicta vulgo creditaque cum indignitate angerent consulis animum, vocato ad concilium populo summissis fascibus in contionem escendit. Gratum id multitudini spectaculum fuit, summissa sibi esse imperii insignia, confessionemque factam populi quam consulis maiestatem vimque 8 maiorem esse. Ibi audire iussis consul laudare fortunam collegae, quod liberata patria in summo honore pro re publica dimicans matura gloria necdum se vertente in invidiam mortem occubuisset. Se superstitem gloriae suae ad crimen atque invidiam superesse, ex liberatore 9 patriae ad Aquilios se Vitelliosque recidisse. 'Num

[merged small][ocr errors][merged small]

tress in the Middle Ages, to hold control over the city. - fore: see note on nimium, 2. 3.

7. indignitate, the outrage; properly, the undeservedness' of the accusation. — in contionem escendit: a shorthand expression for ascending to some place, not specified, to address the citizens.

8. audire iussis: i.e. the herald 'called them to order.' necdum, and (yet) not yet, as had his own; 'fully complete, but yet not yet turned the other way.'- Aquilios,

ΙΟ

quamne ergo' inquit 'ulla adeo vobis spectata virtus. erit ut suspicione violari nequeat? Ego me, illum acerrimum regum hostem, ipsum cupiditatis regni crimen subiturum timerem? Ego, si in ipsa arce Capitolioque 10 habitarem, metui me crederem posse a civibus meis? tam levi momento mea apud vos fama pendet? Adeone est fundata leviter fides ut ubi sim quam qui sim magis referat? Non obstabunt Publi Valeri aedes libertati 11 vestrae, Quirites; tuta erit vobis Velia. Deferam non in planum modo aedes, sed colli etiam subiciam, ut vos supra suspectum me civem habitetis. In Velia aedificent quibus melius quam P. Valerio creditur libertas.' Delata confestim materia omnis infra Veliam, et, ubi 12 nunc Vicae Potae est, domus in infimo clivo aedificata.

Latae deinde leges, non solum quae regni suspicione 8 consulem absolverent, sed quae adeo in contrarium verterent ut popularem etiam facerent. Inde cognomen factum Publicolae est.

Ante omnes de provocatione ad- 2

[blocks in formation]

versus magistratus ad populum sacrandoque cum bonis capite eius qui regni occupandi consilia inisset, gratae 3 in vulgus leges fuere. Quas cum solus pertulisset, ut sua unius in his gratia esset, tum deinde comitia colle4 gae subrogando habuit. Creatus Sp. Lucretius consul, qui magno natu non sufficientibus iam viribus ad consu5 laria munera obeunda intra paucos dies moritur. Suffectus in Lucreti locum M. Horatius Pulvillus. Apud quosdam veteres auctores non invenio Lucretium consulem, Bruto statim Horatium suggerunt; credo, quia nulla gesta res insignem fecerit consulatum, memoriam intercidisse.

6

Nondum dedicata erat in Capitolio Iovis aedes; Valerius Horatiusque consules sortiti uter dedicaret. Horatio sorte evenit; Publicola ad Veientium bellum profectus. 7 Aegrius quam dignum erat tulere Valerii necessarii dedicationem tam incliti templi Horatio dari. Id omnibus modis impedire conati, postquam alia frustra temptata erant, postem iam tenenti consuli foedum inter precationem deum nuntium incutiunt, mortuum eius filium esse, funestaque familia dedicare eum templum non posse. 8 Non crediderit factum, an tantum animo roboris fuerit,

populi-cola (cf. agricola, caelicola, etc.), with the same meaning as popularis.

2. omnes: sc. leges.- provocatione: as the action of magistrates was summary, this amounted to securing a trial of the accused by his peers; cf. I. 26. 8 n. These laws made the appeal an inviolable right instead of a precarious privilege, as under the kings. - sacrando: this devotion to the gods deprived the person devoted of all rights whatsoever; he could be killed, and his property was confiscated irrevocably.

3. unius: see Gr. 197. e. subrogando: see Gr. 299. b. 4. iam, any longer; on account of his age.

6. sortiti: the regular method of decision between colleagues of equal privileges.

7. postem, etc.: a regular part of the ritual; cf. VII. 3. 8. — incutiunt: from the analogy of such expressions as terrorem incutere and the like. funesta: i.e. ceremonially impure. familia, his house; the whole establishment in and among which the death had taken place.

« iepriekšējāTurpināt »